زخم بستر یا زخم فشاری نوعی آسیب پوستی و بافتی است که در اثر فشار مداوم روی یک ناحیه از بدن ایجاد میشود. این فشار جریان خون را در آن ناحیه کاهش میدهد و اگر برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، باعث آسیب پوست، بافت زیرپوست و حتی عضله و استخوان میشود. نواحی ای که روی استخوان قرار دارند، مثل پاشنه ها، دنبالچه، باسن، لگن، آرنج، شانه ها و پشت سر بیشترین احتمال درگیری با زخم بستر را دارند.
زخم بستر معمولا در افرادی دیده میشود که به هر دلیل تحرک کمی دارند؛ مثل بیماران بستری طولانی مدت در تخت، افراد فلج، سالمندان و کسانی که مجبورند مدت زیادی روی صندلی چرخ دار یا روی تخت بنشینند یا دراز بکشند. هر چه تحرک کمتر و تغییر وضعیت بدن محدودتر باشد، ریسک ایجاد زخم بستر بالاتر میرود.
از نظر علمی، زخم بستر در چند مرحله (از خفیف تا شدید) طبقه بندی میشود. در مراحل اولیه، فقط قرمزی و التهاب روی پوست دیده میشود و اگر در همین مرحله درمان زخم بستر شروع شود، معمولا جواب بسیار خوبی میدهد. اما در مراحل پیشرفته تر، پوست دچار خراش، حفره، ترشح، عفونت و حتی درگیری بافت های عمقی تر میشود و درمان نیازمند مراقبت تخصصی، پانسمان های پیشرفته و گاهی مداخلات جراحی است.
درمان زخم بستر ترکیبی از چند اقدام همزمان است؛ یعنی فقط با پانسمان زخم یا فقط با دارو نمیتوان انتظار بهبود داشت. هر چه درمان زودتر شروع شود و عوامل زمینهای بهتر کنترل شوند، احتمال موفقیت درمان بیشتر خواهد بود. در ادامه به مهمترین روشهای درمان زخم بستر اشاره میشود.
اولین و اساسیترین قدم در درمان زخم بستر، برداشتن فشار از روی ناحیهای است که دچار زخم شده است. این کار به کمک موارد زیر انجام میشود:
اگر فشار بهدرستی مدیریت نشود، حتی بهترین پانسمانها هم نمیتوانند بهتنهایی زخم بستر را درمان کنند.
در مراحل متوسط و شدید زخم بستر، معمولا بافتهای مرده، نکروزه یا عفونی داخل زخم دیده میشود که مانع ترمیم هستند. یکی از اصول درمان زخم بستر، برداشتن بافت مرده و پاکسازی تدریجی برای درمان زخم است که به آن دبریدمان گفته میشود. این کار بسته به نوع زخم و شرایط بیمار میتواند به صورت:
نوع دبریدمان باید توسط تیم متخصص کلینیک زخم فردیس انتخاب شود تا هم زخم بهتر تمیز شود و هم آسیبی به بافت سالم اطراف وارد نشود.
انتخاب پانسمان مناسب، بخش مهمی از درمان زخم بستر در کلینیک زخم کرج است. پانسمان باید با توجه به مرحله زخم، میزان ترشح، عمق زخم و وضعیت پوست اطراف انتخاب شود. در درمان زخم بستر از انواع پانسمان ها استفاده میشود؛ مثل:
تعیین نوع پانسمان باید تحت نظر کارشناس زخم یا پزشک انجام شود تا هم روند ترمیم تسریع شود و هم تعویض پانسمان برای بیمار دردناک و آزاردهنده نباشد.
همچنین بخوانید: انواع پانسمان خشک و مرطوب
زخم بستر، به ویژه در مراحل پیشرفته، مستعد عفونت زخم است. در صورت بروز علائم عفونت مانند بوی بد، ترشح زخم چرکی، افزایش قرمزی و درد، تب یا بدحالی عمومی، درمان زخم بستر باید با کنترل عفونت همراه باشد. این مرحله ممکن است شامل موارد زیر باشد:
خودسرانه مصرف کردن آنتی بیوتیک میتواند باعث تاخیر در درمان و ایجاد مقاومت دارویی شود؛ بنابراین باید درمان دارویی طبق نسخه انجام شود.
ترمیم هر نوع زخم، از جمله زخم بستر، بدون تغذیه کافی و مناسب بسیار دشوار است. بدن برای ساخت بافت جدید به پروتئین، ویتامینها، مواد معدنی و کالری کافی نیاز دارد. در بسیاری از بیماران مبتلا به زخم بستر، کمبود وزن، ضعف، بی اشتهایی یا مشکلات زمینه ای تغذیه ای دیده میشود. بخشی از درمان زخم بستر شامل موارد زیر است:
در برخی موارد، برای درمان سریعتر و مؤثرتر زخم بستر از روشهای پیشرفتهتری مانند موارد زیر استفاده میشود:
انتخاب این روشها بستگی به مرحله زخم، محل آن، وضعیت عمومی بیمار و امکانات مرکز درمانی دارد. در مراکزی که به تجهیزات به روز و تیم تخصصی زخم مجهز هستند، این روشها میتوانند نقش مهمی در درمان زخم بستر ایفا کنند.
