زخم بریدگی؛ از درمان خانگی تا جای زخم
زخم بریدگی از رایج ترین اتفاق های روزمره است؛ از بریدگی با چاقوی آشپزخانه گرفته تا خراش با شیشه و ورق فلزی. اگر در همان لحظات اول درست عمل کنید، هم زخم سریعتر خوب میشود، هم احتمال عفونت و ماندن جای زخم کمتر است. در ادامه مراحل درمان زخم بریدگی، بهترین زمان مراجعه به پزشک، انتخاب پماد مناسب و راههای کاهش جای زخم را مرور میکنیم.
اگر الان بریدگی تازه دارید، اول خونریزی را کنترل کنید، محل زخم را تمیز نگه دارید و بعد با حوصله ادامه این مطلب را بخوانید؛ این متن راهنمای عمومی است و جایگزین معاینه پزشک نیست، اما میتواند کمک کند تصمیم درست تری بگیرید.
زخم بریدگی چیست و چه انواعی دارد؟
زخم بریدگی زمانی اتفاق می افتد که پوست بر اثر تماس با یک جسم تیز مثل چاقو، شیشه، تیغ، فلز یا حتی کاغذ، پاره یا شکاف بردارد. این پارگی میتواند خیلی سطحی باشد و فقط لایه های بالایی پوست را درگیر کند، یا عمیق باشد و تا عضله، تاندون و حتی استخوان ادامه پیدا کند. میزان خونریزی و درد معمولا با عمق زخم رابطه مستقیم دارد، اما گاهی یک زخم کوچک در ناحیه حساس میتواند از یک زخم بزرگ در ناحیه کمخطر مهمتر باشد.
بهطور کلی میتوان زخمهای بریدگی را به دو گروه اصلی تقسیم کرد: زخم های سطحی و زخمهای عمیق. در بریدگی های سطحی، لبه های زخم نزدیک هم هستند، خونریزی معمولا با فشار ملایم متوقف میشود و با مراقبت خانگی طی چند روز تا دو هفته ترمیم رخ میدهد. اما در بریدگی های عمیق، لبه ها از هم فاصله دارند، بافت های زیرین دیده میشوند و در بسیاری از موارد بدون بخیه و مراقبت پزشکی، به خوبی ترمیم نخواهند شد.
عامل ایجاد زخم نیز مهم است. بریدگی با چاقوی تمیز آشپزخانه با بریدگی ایجاد شده در محیط های آلوده مثل کارگاه، خیابان یا باغ یکسان نیست. هرچه جسم آلوده تر باشد، خطر عفونت بیشتر است و باید حساسیت بیشتری نسبت به شست و شو، ضدعفونی و حتی مراجعه به پزشک داشته باشید.
محل زخم هم روی نتیجه نهایی و احتمال جای زخم اثر میگذارد. بریدگی روی صورت، لب، پلک و دستها از نظر زیبایی اهمیت بیشتری دارد و معمولا نیازمند ترمیم دقیقتر است. در ناحیه مفاصل (مثل انگشتان، زانو، مچ) هم به دلیل حرکت زیاد، خطر باز شدن مجدد زخم و بدشکل شدن اسکار زخم بیشتر است و نباید آن را ساده گرفت.
مراحل اولیه درمان زخم بریدگی در خانه
در مواجهه با زخم بریدگی، اولین کار حفظ آرامش است. اگر زخم روی بدن فرد دیگری است، در صورت امکان از دستکش یکبار مصرف یا حتی یک کیسه پلاستیکی تمیز برای پوشاندن دست خود استفاده کنید تا تماس مستقیم با خون کمتر شود. سپس عضو آسیب دیده را تا حد امکان کمی بالاتر از سطح قلب قرار دهید تا شدت خونریزی کاهش پیدا کند.
قدم بعدی، کنترل خونریزی است. یک گاز استریل یا پارچه کاملاً تمیز را روی زخم بگذارید و با کف دست چند دقیقه به طور ثابت فشار دهید. در این مرحله مهم است که مرتب پانسمان را برندارید تا ببینید خون قطع شده یا نه؛ همین برداشتن و گذاشتن مکرر، جلوی لخته شدن خون را میگیرد. اگر پارچه خیس شد، آن را جدا نکنید، فقط لایه دیگری روی آن قرار دهید و فشار را ادامه دهید.
پس از کاهش خونریزی، نوبت شستشوی زخم است. محل بریدگی را با آب خنک و تمیز (ترجیحا جاری) بشویید تا خاک، شیشه ریزه یا آلودگی های سطحی خارج شود. میتوانید اطراف زخم را با صابون ملایم بشویید، اما از ریختن مستقیم محلول های خیلی قوی و سوزاننده مثل الکل غلیظ داخل عمق زخم پرهیز کنید؛ این مواد میتوانند بافت را تحریک کرده و ترمیم را کند کنند.
در پایان، زخم را با گاز تمیز خشک کنید و در صورت سطحی بودن، مقدار کمی پماد مناسب روی آن بزنید و با چسب زخم یا پانسمان استریل بپوشانید. از استفاده از پنبه روی زخم باز خودداری کنید، چون الیاف آن میتواند داخل زخم بماند و مشکل ایجاد کند.
درمان خانگی زخم بریدگی سطحی؛ کارهای مجاز و ممنوع
بریدگی های سطحی که خونریزی آنها سریع متوقف میشود و لبههای زخم به خوبی کنار هم قرار میگیرند، در اکثر موارد در خانه قابل مراقبت هستند. در این نوع زخمها مهمترین اصل، تمیز و نسبتا مرطوب نگه داشتن محیط زخم است تا سلولهای پوستی بتوانند راحت تر تکثیر شده و سطح آسیب دیده را ترمیم کنند.
پس از انجام کمک های اولیه، روزی یک تا دو بار، پانسمان را عوض کنید. قبل از دست زدن به زخم، دست ها را با آب و صابون بشویید. سپس چسب زخم را به آرامی بردارید، وضعیت زخم را نگاه کنید و اگر آلودگی تازه ای روی آن است، با آب تمیز بشویید. در بریدگی های کوچک، معمولا یک لایه نازک پماد آنتی بیوتیک یا ترمیم کننده و سپس یک چسب زخم تمیز کافی است. اگر در محیط تمیز هستید، گاهی میتوان اجازه داد زخم چند ساعت در معرض هوا باشد تا بهتر خشک شود.
در مورد درمان های خانگی و گیاهی، باید کمی محتاط بود. موادی مثل عسل، ژل آلوئه ورا یا روغن های گیاهی در خیلی از منابع برای بهبود جای زخم پیشنهاد میشوند، اما استفاده از آنها روی زخم باز، مخصوصاً اگر عمیق یا آلوده باشد، اصلاً توصیه نمیشود. این مواد میتوانند محیطی مرطوب و پر از ماده غذایی برای رشد میکروبها فراهم کنند. استفاده از این محصولات را به زمانی موکول کنید که زخم بسته شده و درحال ترمیم نهایی است، و ترجیحاً با نظر پزشک یا داروساز.
اگر دیابت دارید، سیستم ایمنی شما ضعیف است، داروهای خاص (مثل کورتونها یا داروهای ضدانعقاد) مصرف میکنید یا سنتان بالا است، حتی برای بریدگیهای ظاهراً ساده هم بهتر است زودتر با پزشک مشورت کنید. در این شرایط، خطر دیر خوب شدن زخم و عفونت بالاتر است و درمان خانگی طولانی مدت بدون نظارت متخصص میتواند ریسکزا باشد.
چه زمانی زخم بریدگی نیاز به بخیه و مراجعه فوری به پزشک دارد؟
همه بریدگی ها با چسب زخم و پانسمان ساده حل نمیشوند. بعضی زخمها برای اینکه درست و تمیز ترمیم شوند، حتما باید بخیه شوند. معیار اصلی در اینکه زخم به بخیه نیاز دارد یا نه، عمق، طول، محل زخم و میزان خونریزی است. اگر با فشار مستقیم، خونریزی پس از حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه متوقف نشود، این یک هشدار جدی است و باید فرد را سریع به اورژانس رساند.
همچنین اگر لبه های زخم از هم فاصله زیادی دارند و با فشار ملایم کنار هم قرار نمیگیرند، یا داخل بریدگی، بافت زرد (چربی)، سفید (تاندون یا استخوان) دیده میشود، بخیه نشدن زخم احتمال عفونت شدید و جای زخم بدشکل را بالا میبرد. (مخصوصا در صورت، لبها و اطراف چشم.) در چنین مواردی خود درمانی بههیچ وجه پیشنهاد نمیشود و لازم است هر چه سریعتر به کلینیک فردیس، کلینیک زخم کرج مراجعه نمایید تا متخصصین، زخم شما را بررسی کنند.
زخم های ایجاد شده در محیط های آلوده، زنگ زده یا با اجسام ناشناس (مثلا بریدگی با میخ زنگ زده، ابزار کشاورزی یا شیشه آلوده) علاوه بر بخیه، ممکن است به واکسن کزاز یا آنتی بیوتیک سیستمیک هم نیاز داشته باشند. در این شرایط، حتی اگر خونریزی کم باشد، حتماً باید پزشک واکسیناسیون و درمان را بررسی کند.
| وضعیت زخم | توضیح |
|---|---|
| خونریزی شدید و مداوم | خونریزی با فشار مستقیم بعد از ۱۰–۱۵ دقیقه قطع نمیشود. |
| عمق زیاد یا لبههای باز | بافت زیرین (چربی، عضله، تاندون) دیده میشود یا لبهها کنار هم قرار نمیگیرند. |
| محل حساس | بریدگی روی صورت، پلک، لب، کف دست، ناحیه تناسلی یا روی مفاصل. |
| علائم عفونت | قرمزی رو به گسترش، تورم، درد شدید، تب، ترشح چرکی یا بدبو. |
| بیماری زمینهای | دیابت، نقص ایمنی، مصرف کورتون یا داروهای رقیقکننده خون. |
| جسم خارجی در زخم | وجود شیشه، فلز، چوب یا جسمی که از زخم بیرون زده و نباید خودتان خارج کنید. |
در تمام موارد بالا، تأخیر در مراجعه میتواند روند درمان را سختتر و طولانیتر کند. اگر تردید دارید، محافظهکارانه رفتار کنید و نظر پزشک بگیرید؛ خیلی وقتها یک بررسی ساده خیال شما را راحت میکند.
بهترین پماد برای زخم بریدگی و ترمیم سریع پوست
یکی از پرتکرارترین جستجوها در گوگل، عبارتهایی مثل «بهترین پماد برای بریدگی» یا «پماد برای خوب شدن سریع زخم» است. واقعیت این است که یک پماد واحد که برای همه افراد و همه زخمها بهترین باشد وجود ندارد؛ انتخاب محصول مناسب به عمق زخم، محل آن، وجود یا نبود عفونت، وضعیت عمومی سلامت و حتی نوع پوست شما بستگی دارد.
برای بریدگیهای سطحی و تمیز، اغلب یک پماد آنتی بیوتیک موضعی ملایم میتواند مفید باشد. این پمادها با ایجاد یک لایه محافظ، رطوبت کنترلشدهای روی زخم ایجاد میکنند، خطر رشد باکتریها را کاهش میدهند و کمک میکنند تا پوست راحتتر خود را ترمیم کند. معمولاً این پمادها روزی یک یا دو بار، در لایه نازک، روی زخم تمیز استفاده میشوند.
در مرحله بعد، یعنی وقتی زخم بسته شده و پوست نازک تازهای تشکیل شده است، میتوان سراغ کرمها و ژلهای ترمیمکننده و ضداسکار رفت. این محصولات معمولاً حاوی ترکیباتی مثل سیلیکون، ویتامینها، عصارههای گیاهی و مواد نرمکننده هستند که هدفشان نرم کردن اسکار، کاهش قرمزی و کمک به صافتر شدن خط زخم است. نکته مهم این است که این محصولات باید مرتب و در دوره چند هفته تا چند ماه استفاده شوند تا اثر قابل توجهی داشته باشند.
یادتان باشد حتی در مورد پمادهای معمولی، مصرف خودسرانه و طولانیمدت بدون نظر متخصص کار درستی نیست؛ بعضی افراد نسبت به ترکیبات خاص حساسیت دارند و ممکن است دچار خارش، قرمزی یا سوزش شوند. اگر پس از مصرف پماد، علائم غیرعادی دیدید، استفاده را قطع کنید و با پزشک یا داروساز مشورت نمایید.
مراقبت از زخم بریدگی بعد از بخیه و پانسمان
وقتی زخم بخیه میشود، ظاهر زخم مرتب تر به نظر می رسد، اما مراقبت اصلی تازه از اینجا شروع میشود. در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول، معمولا توصیه میشود پانسمان را دستکاری نکنید مگر اینکه خیس یا خیلی کثیف شود. در این مدت ناحیه باید خشک و تمیز بماند و از حمام طولانی، شنا یا قرار گرفتن در آب وان پرهیز کنید.
بعد از این مرحله، بسته به نظر پزشک، معمولاً روزی یک بار پانسمان عوض میشود. قبل از هر بار تعویض، دست ها را با آب و صابون بشویید. به آرامی پانسمان را باز کنید، ناحیه را بررسی کنید و در صورت نیاز با سرم شست و شو یا آب تمیز، به آرامی اطراف بخیه را تمیز کنید. سپس پماد تجویز شده را روی بخیه یا اطراف آن بمالید و دوباره پانسمان استریل قرار دهید.
حرکت زیاد ناحیه بخیهشده میتواند باعث کشیده شدن پوست، باز شدن بخیهها و در نهایت ایجاد جای زخم پهن و بدشکل شود. بنابراین اگر زخم روی مفاصل یا محلهای پرتحرک است، چند روز اول سعی کنید حرکت آن قسمت را تا حد امکان محدود کنید. گاهی پزشک برای این کار از آتل ساده یا باند کشی کمک میگیرد.
معمولاً بخیهها بسته به محل بدن بین ۵ تا ۱۴ روز بعد برداشته میشوند. پس از کشیدن بخیه، ناحیه هنوز حساس است و باید از ضربه، کشش شدید و نور مستقیم خورشید محافظت شود. در این مرحله استفاده از کرمها و ژلهای ترمیم کننده، طبق دستور پزشک، میتواند به محو شدن جای زخم و اسکار کمک کند.
چطور جای زخم بریدگی را محو کنیم؟
باقی ماندن جای زخم یکی از مهمترین نگرانی های افراد، به خصوص در مورد بریدگی های صورت و دست هاست. مقدار و شکل اسکار به چند عامل وابسته است: عمق و طول زخم، نوع ترمیم (بخیه اصولی یا بستن خود به خودی)، سن و ژنتیک فرد، محل زخم و البته مراقبت بعد از آن. هرچه از همان ابتدا زخم تمیزتر و بدون کشش زیاد بسته شود، احتمال جای زخم بد شکل کمتر میشود.
یکی از کلیدی ترین عادت ها برای کاهش جای زخم، استفاده منظم از ضد آفتاب روی ناحیه در معرض نور است، البته بعد از بسته شدن کامل زخم. نور خورشید میتواند باعث تیره و برجسته تر شدن اسکار شود. بنابراین در صورت، دستها و سایر نقاطی که در معرض آفتاب هستند، استفاده از ضدآفتاب مناسب و پوشش نسبی مانند کلاه یا لباس، در ماههای اول بسیار مهم است.
محصولات اختصاصی ضداسکار مانند ژلها و ورق های سیلیکونی یا کرم های ترمیم کننده نیز در کاهش برجستگی، قرمزی و خشکی اسکار مؤثر هستند. این محصولات باید طبق دستور، معمولا چندین هفته تا چند ماه، بهصورت روزانه مصرف شوند. ماساژ ملایم اسکار (وقتی زخم کاملا بسته شده) نیز میتواند به نرمتر شدن بافت کمک کند.
در مواردی که جای زخم بسیار برجسته، فرورفته یا آزاردهنده است، روشهای تخصصیتری مثل لیزر، میکرونیدلینگ، تزریق دارو داخل اسکار یا جراحی ترمیمی مطرح میشود. این روشها حتماً باید زیر نظر متخصص پوست یا جراح پلاستیک انجام شوند؛ انتخاب روش مناسب به نوع اسکار، محل آن و شرایط عمومی بدن شما بستگی دارد.
پیشگیری از بریدگی در خانه و محل کار
به جای این که همیشه دنبال درمان باشید، بهتر است کمی هم روی پیشگیری تمرکز کنید. بخش زیادی از بریدگیهای خانگی هنگام آشپزی، شستن ظروف، باز کردن قوطی ها یا کار با ابزار رخ میدهد. استفاده از چاقوی تیز و سالم (نه کند و خراب)، داشتن تخته برش مناسب، جمع کردن شیشه های شکسته با جارو و خاک انداز (نه با دست)، و پوشیدن دمپایی مناسب در خانه میتواند جلوی بسیاری از بریدگیها را بگیرد.
در محل کار، مخصوصاً کارگاهها و مشاغل صنعتی، استفاده از دستکش ایمنی، کفش کار، عینک محافظ و رعایت دستورالعملهای ایمنی نقش حیاتی دارد. ابزارهای آسیبدیده یا زنگزده را کنار بگذارید و بهجای «امروز با همین سر کنم»، آنها را تعمیر یا تعویض کنید؛ همان ابزار خراب میتواند منبع یک بریدگی عمیق و پرهزینه باشد.
در مورد کودکان، دقت به لبههای تیز میز، شیشههای پایین، در و پنجره، و دور نگه داشتن اشیای برنده از دسترسشان بسیار مهم است. آموزش ساده به کودک درباره خطر چاقو و شیشه، در کنار ایمنسازی محیط، سهم زیادی در کاهش بریدگیهای ناخواسته دارد.
در نهایت، اگر هم با وجود تمام احتیاطها بریدگی اتفاق افتاد، نگران نباشید؛ کمکهای اولیه درست، شستوشوی مناسب، انتخاب به جای پماد و مراجعه به موقع به پزشک، سه رکن اصلی برای یک ترمیم سریع و بدون دردسر هستند.
پاسخ دهید
میخواهید به بحث بپیوندید؟مشارکت رایگان.